“`html

Trump’ın Beyaz Saray’a Dönüşü ve Ticaret Savaşları

ABD Başkanı Donald Trump’ın Beyaz Saray’a yeniden gelişinin ardından ülke, Çin, Kanada, Meksika ve Avrupa Birliği (AB) gibi ticaret ortaklarına yönelik yüksek gümrük vergileri uygulamasıyla zor bir ticaret dönemine girdi. Tarifelerin geleceği ise ABD Yüksek Mahkemesi’nin alacağı karar doğrultusunda şekillenecek.

20 Ocak’ta ikinci kez görevine dönen Trump, korumacı ticaret stratejileriyle küresel ticarette gerilimleri artırdı. Bu yıl, özellikle yüksek gümrük tarifeleri ile dikkat çeken Trump, “tarife” kelimesinin kendisi için özel bir yere sahip olduğunu sık sık ifade etti.

Trump, Amerikan imalat sektörünü güçlendirmek ve ticaret dengesini ABD’nin yararına çevirmek amacıyla tarifeleri ekonomik bir korunma aracı ve diplomatik müzakere unsuru olarak kullandı. Yıl boyunca uyguladığı ve zaman zaman askıya aldığı tarifelerle küresel ticarette belirsizlik artış gösterirken, 2025 “tarifelerin yılı” olarak anıldı.

TARİFELER 1935’TEN BU YANA EN YÜKSEK SEVİYESİNDE

Yale Üniversitesi Bütçe Laboratuvarı’nın verilerine göre, Trump’ın bu yıl yürürlüğe koyduğu gümrük vergileri ile ABD’deki ortalama etkin tarife oranı, 2024 sonunda yüzde 3’ün altındayken, 2025’te yüzde 16,8’e yükselerek 1935’ten bu yana en yukarı seviyeye ulaşacak.

Trump, göreve başladığı gün federal kurumlara ticaret politikalarına yönelik kapsamlı bir inceleme talimatı verdi ve 1 Şubat’ta “fentanil ve göçmen krizi” gerekçesiyle Kanada ve Meksika’dan ithalat için yüzde 25, Çin’den yapılan ithalat için ise yüzde 10 ek gümrük vergisi uyguladı.

Kanada ve Meksika’nın sınır güvenliklerini artırmalarına yönelik adımların karşılığında getirilen tarifeler, 30 gün süreyle askıya alındı; fakat Çin’e yönelik ek yüzde 10’luk vergi 4 Şubat’ta yürürlüğe girdi.

Kanada ve Meksika için askıya alınan yüzde 25’lik tarifelerin 4 Mart itibarıyla tekrar devreye girmesi ile birlikte, Çin’e uygulanan tarife oranı aynı gün itibarıyla yüzde 20’ye yükseltildi.

Ancak Trump, 6 Mart’ta ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamındaki ürünlerin 2 Nisan’a kadar tarifelerden muaf tutulmasına dair düzenlemeleri onayladı.

Trump’ın Ticareti Yeniden Şekillendirdiği “Kurtuluş Günü”

ABD Başkanı Trump’ın ticaret politikalarındaki en kapsamlı adımı 2 Nisan’da attığı “Kurtuluş Günü”nde, ticaret ortaklarına karşılıklı esaslarla dayanarak yeni tarifeleri duyurdu.

Temel gümrük tarifesinin yüzde 10 olacağını açıklayan Trump, ülkeler arası uygulanan tarifeler ve tarife dışı engellere göre değişebilir gümrük vergisi oranları sundu. 5 Nisan’da yürürlüğe giren yüzde 10’luk bu temel gümrük vergisinin yanı sıra, 9 Nisan’da ülkeler özelinde daha yüksek oranların uygulanması planlandı; fakat diğer ülkeler için bu ek tarifeler, Çin dışında, 90 gün süreyle askıya alındı.

ABD ve Çin Arasındaki Tarife Ertelemeleri

Trump, karşılık olarak Çin’in uyguladığı ek gümrük vergisini yüzde 125’e çıkardığı dönemde, fentanil gerekçesiyle yürürlüğe giren yüzde 20’lik ek vergi ile birlikte ABD’nin Çin’e uyguladığı toplam tarife oranı yüzde 145’e ulaştı.

Artan gerilimin ardından, ABD ve Çin temsilcileri mayıs ayında İsviçre’nin Cenevre şehrinde bir araya gelerek, tarifeleri 90 gün süreyle düşürme konusunda mutabakata vardılar. Böylece, 14 Mayıs’tan itibaren ABD’nin Çin mallarına uyguladığı tarife oranı geçici olarak yüzde 30’a indirildi.

ABD ve Çin heyetlerinin haziranda İngiltere, temmuzda Stockholm ve eylülde Madrid’de süren görüşmeleri sonrasında, ekim ayında Kuala Lumpur görüşmesinde karşılıklı tarife artışlarıyla tırmanan ticaret gerilimini çözmek için “ön çerçeve anlaşmasına” varıldı.

Tarife Oranları ve Yüksek Gümrük Vergileri

Karşılıklılık esasına dayalı ek tarifelerin askıya alındığı süreçte ABD, Avrupa Birliği (AB), İngiltere, Japonya ve Güney Kore ile anlaşmalar yaparak bazı ülkelere tarife mektupları gönderdi. Trump, 31 Temmuz’da karşılıklılık esasına dayanan tarife oranlarında değişiklikler öngören bir kararname imzaladı. Bu düzenlemeyle ABD, yaklaşık 70 ticaret ortağına yüzde 10 ile yüzde 41 arasında değişen gümrük vergileri uyguladı. Bazı ülkelerin ek oranları artırılırken, bazıları için de düşürüldü.

Kanada’ya uygulanan gümrük vergisi oranı, ayrıca yüzde 25’ten yüzde 35’e çıkarılmasına yönelik bir kararname de imzalandı. Trump yönetimi, “ABD’nin ulusal güvenliği, dış politikası ve ekonomisi açısından tehdit” olarak tanımlanan Brezilya’ya uygulanan tariff oranını yüzde 10’dan yüzde 50’ye yükseltirken, Hindistan’a yönelik yüzde 25’lik gümrük vergisini de aynı oranda artırdı.

ABD yönetimi, 13 Kasım’dan itibaren geçerli olmak üzere bazı tarımsal ürünlerin tarifelerden muaf tutulmasına karar verdi. Ayrıca Trump, kasım ayında Brezilya’dan ithal edilen bazı tarımsal ürünlerin ek tarife kapsamından muaf tutulması amacıyla yeni bir kararnameye imza attı.

Ticaret Sektörlerinde Gümrük Vergileri

Ülkelere özel tarifelere ek olarak Trump yönetimi, birçok sektöre yönelik gümrük vergilerini de devreye soktu. ABD’nin tüm ülkelerden yaptığı çelik ve alüminyum ithalatına yüzde 25’lik gümrük vergisi 12 Mart’ta yürürlüğe girdi ve Trump, 4 Haziran’da bu oranı yüzde 50’ye çıkardı. Ayrıca, ithal otomobiller, hafif araçlar ve temel otomobil parçalarına yönelik yüzde 25’lik gümrük vergisi de 3 Nisan’da devreye girdi.

Bakır ithalatına 1 Ağustos itibarıyla yüzde 50 gümrük vergisi uygulanırken, 1 Ekim’den itibaren ABD’de üretim tesisi inşaatına başlamamış şirketlerin markalı ve patentli ilaçlarına yüzde 100 gümrük tarifesi getirildi. Ham ve işlenmiş kereste ithalatına yüzde 10, bazı döşemeli ahşap ürünleri ile mutfak ve banyo dolaplarına yönelik ise yüzde 25 gümrük vergisi 14 Ekim’den itibaren yürürlüğe girdi ve 1 Ocak 2026’dan itibaren bazı döşemeli ahşap ürünlerinin tarife oranı yüzde 30’a, dolaplar için de yüzde 50’ye çıkarılacak.

Ayrıca, 1 Kasım’dan itibaren ithal edilen orta ve ağır hizmet araçları ile bunların parçalarına yüzde 25, otobüslere yönelik de yüzde 10’lük bir tarife getirildi.

Ticaret Vergileri ve Ekonomik Dönüşüm

Trump’ın tarife politikalarının yürürlüğe girmesiyle birlikte, ABD’nin gümrük vergisi gelirlerinde önemli bir artış gözlemlendi. ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre, Trump’ın göreve geldiği ocak ayında 7,3 milyar dolar olan gümrük vergisi geliri, şubatta 7,2 milyar dolara geriledikten sonra mart ayında 8,2 milyar dolara yükseldi.

Nisan ayından itibaren gümrük vergisi gelirlerinde hızlı bir yükseliş yaşandı. Nisanda 15,6 milyar, mayısta 22,2 milyar, haziranda 26,6 milyar, temmuzda 27,7 milyar, ağustosta 29,5 milyar, eylülde 29,7 milyar ve ekimde 31,4 milyar dolara ulaştı. Ülkenin toplam net gelirinin kasım ayında 30,8 milyar dolara çıkması, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 358’lik bir artışı ifade etti.

Ocak-kasım döneminde gümrük vergilerinden elde edilen toplam net gelir ise 236,2 milyar dolar olarak belirlendi.

ABD Ekonomisi Dirençli Kalıyor

Yılın başındaki gümrük tarifeleri nedeniyle oluşan enflasyon ve resesyon endişelerine rağmen, ABD ekonomisi genel olarak direnç gösterdi. İlk çeyrekte yüzde 0,6 daralan ekonomi, ikinci çeyrek itibarıyla toparlandı ve tüketici harcamalarının desteğiyle yüzde 3,8 büyüdü. Üçüncü çeyrekte ise ülke, yüzde 4,3 ile son iki yılın en hızlı büyümesini gerçekleştirdi.

Tüketici harcamaların yanı sıra, ihracat artışı ve ithalatın azalması, büyümeye katkı sağladı. Trump, olumlu ekonomik verilere atıfta bulunarak, bu durumun tarife uygulamalarından kaynaklandığını belirtip gelecekte daha iyi sonuçlar alacaklarını savundu.

Son açıklanan veriler, ABD’nin dış ticaret açığının eylülde yüzde 10,9 azalarak 52,8 milyar dolara düştüğünü ve bu seviyenin Haziran 2020’den bu yana en düşük tahmin olduğunu gösterdi. Ülkede enflasyon ise kasım itibarıyla yıllık yüzde 2,7 seviyelerinde gerçekleşti.

Ticaretteki Belirsizlikler Sürecek

Artan gümrük vergileri ve belirsiz ticaret politikaları, dünya genelinde ticaret görünümünü olumsuz yönde etkilerken, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) küresel mal ticaretinin 2025’te yüzde 2.4, 2026’da ise yüzde 0.5 artacağı öngörüsünde bulundu. Uluslararası Para Fonu (IMF) da Ekim ayında yayımlanan Dünya Ekonomik Görünüm Raporu’nda, küresel ekonomik büyüme tahminini bu yıl için yüzde 3’ten yüzde 3,2’ye çıkardı, 2026 yılı için yüzde 3,1 olarak sabit bıraktı.

Korumacı ticaret önlemlerinin ekonomik etkilerinin sınırlı kalması sayesinde küresel ekonomik büyümenin dayanıklılığı devam ediyor. Ancak IMF, ticaret politikası belirsizliğinin yüksek seviyede kalmaya devam edeceği yönünde uyarılarda bulundu.

Tarifelerin Geleceği Mahkeme Kararına Bağlı

Trump’ın tarifeleri, bazı özel şirketler ve eyaletler tarafından ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine taşındı. Mahkeme, 28 Mayıs’ta verdiği kararda, karşılıklılık esasına dayalı tarifelerin uluslararası ekonomik güçler yasası kapsamındaki başkanlık yetki sınırlarını aştığına hükmetti.

ABD yönetiminin temyiz başvurusu üzerine Temyiz Mahkemesi, alt mahkeme kararının geçici olarak uygulanmasını durdurdu. Temyiz Mahkemesi, 29 Ağustos’ta ilgili kararın çoğunlukla onaylanmasına rağmen, tarifelerin hemen iptali talebini reddederek Trump yönetimine Yüksek Mahkeme’ye başvuru süresi tanıdı.

ABD Yüksek Mahkemesi, 5 Kasım’da görülen davada Trump’ın uyguladığı tarifelerin başkanın acil durum yetkilerini aşıp aşmadığına dair değerlendirme yaptı ve tarafların savunmalarını dinledi. Yüksek Mahkeme’nin vereceği karar, tarifelerin geleceğini belirleyeceği gibi milyarlarca dolarlık tarife gelirlerini de etkileyecek.

ABD Yüksek Mahkemesi’nin tarife davasında vereceği karar, aynı zamanda ABD ile Çin arasında süren tarifelerin devam edip etmeyeceği gibi Kanada ve Meksika ile yapılan ticaret anlaşmalarının geleceği açısından da büyük önem taşıyacak.

“`